Relacje między paryską „Kulturą” a Kościołem katolickim należą do najbardziej złożonych i wieloznacznych wątków polskiej myśli emigracyjnej XX wieku. Z jednej strony – krytycyzm wobec instytucji, z drugiej – przekonanie o fundamentalnej roli chrześcijaństwa w kształtowaniu kultury, etosu i wspólnoty politycznej. Jak Jerzy Giedroyć i jego środowisko myśleli o Kościele? Jak zmieniało się to myślenie na przestrzeni dekad? I czy doświadczenie „Kultury” może być dziś inspiracją do rozmowy o relacji między religią, polityką i sferą publiczną?
Razem z Instytutem Tertio Millennio zapraszamy na otwarty panel dyskusyjny poświęcony ideowym, historycznym i intelektualnym aspektom dialogu paryskiej „Kultury” z Kościołem katolickim. Spotkanie odbędzie się 16 stycznia 2026 roku w naszej siedzibie przy ul. Foksal 11 w Warszawie.
Podejmiemy się refleksji nad znaczeniem „Kultury” jako środowiska formującego niezależne myślenie o Polsce, emigracji i Zachodzie, a także pogłębionej analizy obecności tematów religijnych w publicystyce pisma oraz stanowiska Jerzego Giedroycia wobec Kościoła – od okresu przedwojennego, przez Sobór Watykański II, aż po pontyfikat Jana Pawła II.
Podczas spotkania uczestnicy spróbują odtworzyć intelektualne źródła myślenia Giedroycia, zastanowią się nad rolą doświadczenia II Rzeczypospolitej i emigracji w kształtowaniu jego niezależności wobec ideologii XX wieku, a także nad tym, czy można mówić o spójnej „linii kościelnej” paryskiej „Kultury”. Ważnym wątkiem dyskusji będzie również konfrontacja utrwalonego obrazu pisma jako antyklerykalnego z wynikami najnowszych badań archiwalnych.
PRELEGENCI:
- Maciej Zakrzewski – politolog i historyk myśli politycznej, profesor i kierownik Katedry Historii Polityki UPJP2 w Krakowie. Specjalista w zakresie historii polskiej myśli politycznej, ze szczególnym uwzględnieniem XX wieku. Wiceprezes Ośrodka Myśli Politycznej. Autor m.in. książek: „W obronie konstytucji. Myśl polityczna Henry’ego St. John Bolingbroke’a” oraz „Rewolucja konserwatywna – przypadek polski. Myśl środowiska „Buntu Młodych” i „Polityki” (1931-1939)”.
- Milena Przybysz-Gralewska – historyk, doktor historii, badaczka dziejów Polski po 1945 roku, związana z Centrum Jerzego Giedroycia UŁ. Autorka m.in. „Kościół rzymskokatolicki w Łodzi w latach 1945-1956” oraz rozprawy doktorskiej „Kościół rzymskokatolicki w koncepcjach i działaniach paryskiej „Kultury” (1976-2000)”. Prowadziła kwerendy w Archiwum Instytutu Literackiego w ramach prac nad rozprawą doktorską oraz jako członek zespołu realizującego projekt NPRH Jerzy Giedroyć i emigranci.
- Piotr Pietryga – archiwista, historyk i teolog. Absolwent Wydziału Historii oraz Wydziału Teologicznego UAM w Poznaniu. Pracownik Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie. Doktorant Szkoły Głównej Mikołaja Kopernika w Krakowie. Naukowo zajmuje się archiwistyką, historią XIX i XX w., historią uniwersytetów, życiem i myślą Josepha Ratzingera – Benedykta XVI.
- Sławomir Nowinowski – historyk, profesor w Zakładzie Historii Powszechnej Najnowszej UŁ, kierownik Centrum Jerzego Giedroycia UŁ. Badacz dziejów Europy Środkowo-Wschodniej w XX wieku i polskiej emigracji niepodległościowej po 1939 roku. Jego zainteresowania naukowe obejmują historię polityczną oraz polską historiografią najnowszą. Autor m. in.: „Polska w dyplomacji czechosłowackiej 1926-1932” oraz „Jerzy Giedroyć w 1946 roku”.
ZapisyCentrum Myśli Jana Pawła II jest partnerem wydarzenia.