Logo Centrum Myśli Jana Pawła II

Wojtyliana – C.M. Martini, S. Petrosino, „Sul corpo”

Il corpo i la carne: o znaczeniu chrześcijańskiej hipotezy

Czy człowiek „ma ciało” czy „jest ciałem”? W dziale Wojtyliana prezentujemy aktualnie wychodzące książki wybitnych myślicieli z całego świata inspirujących się Karolem Wojtyłą. Przyjrzyjmy się, jak jego teologia ciała rezonuje w filozofii.

Rozróżnienie il corpo/la carne pomaga lepiej zrozumieć obecną sytuację kulturową, w której z jednej strony mamy do czynienia z pewnego rodzaju wywyższeniem ciała (aktywność sportowa, diety, kosmetyki itp.), a z drugiej strony z uporczywym umniejszaniem wartości ciała (carne). Ten dwojaki ruch nie jest trudny do zinterpretowania: nasz „pierwszy świat” w rzeczywistości charakteryzuje się rozprzestrzenianiem się konsumpcjonizmu i utrwalaniem prymatu technologii, co prowadzi do uznania fizycznego wymiaru człowieka jako „przedmiotu”, który, jak każdy inny przedmiot, może być mierzony, zdominowany, a przede wszystkim odpowiednio manipulowany, i właśnie z tego powodu wymaga jak najszybszego zapewnienia mu „bezpieczeństwa”. Kwestia bezpieczeństwa wyłania się na tym poziomie w całej swej doniosłości. Potrzeba bezpieczeństwa jest jedną z podstawowych potrzeb człowieka. Ma on bowiem głęboką świadomość własnej kruchości i śmiertelności („obecność” śmierci towarzyszy mu w trakcie życia, a nawet zanim przestanie żyć), w konsekwencji zawsze stara się „uczynić bezpiecznymi” miejsca, w których żyje, chroniąc w szczególności własne ciało (corpo) przed niebezpieczeństwami, które nieuchronnie napotyka w życiu. Ta troska jest stałym elementem ludzkiej przygody na ziemi, ale dopiero niedawno, dzięki zdumiewającym osiągnięciom nauki i technologii, objęła aspekty ludzkiego życia, które były nie do pomyślenia zaledwie kilka dekad temu (pomyślmy na przykład o narodzinach i śmierci). Nasze społeczeństwo technologiczne jest w stanie mierzyć i kontrolować znaczną część codziennej egzystencji i z tego powodu podsyca iluzję, że prędzej czy później uda mu się „uczynić bezpiecznym” każdy aspekt i każdą chwilę „ludzkiej przygody”.

Obecnie taka zdolność, jeżeli z jednej strony jest niewątpliwie czymś dobrym, z drugiej strony nieustannie ryzykuje przekształceniem się w zło, w autentyczną hybris, ulegając której „mierzenie i kontrolowanie w celu zapewnienia bezpieczeństwa” kończy się formą przemocy i ucisku. Można na przykład pomyśleć, wracając do „mieszkania”, do tematu domu: można, a nawet trzeba, zabezpieczyć, na ile to możliwe, dom (house) jako budynek, ale nie można, a nawet nie wolno, wymagać zabezpieczenia domu (home), jakby to był tylko house, to znaczy bez zaakceptowania pewnego ryzyka, pewnych ograniczeń, pewnej niepewności, pewnych niezdolności, pewnych niepowodzeń, wszystkich rzeczywistości, których interpretowanie i doświadczanie jako nieznośnej „niepewności”, niemal jako czystej i prostej „zniewagi”, byłoby poważnym błędem. Podobnie nie można, a nawet nie wolno, doświadczać ciała (carne) tak, jakby było ono tylko ciałem (corpo), wpadając w ten sposób w pułapkę oceniania własnych ograniczeń ciała (corpo) jako pewnego rodzaju zniewagi, a ostatecznie – oto skrajne ryzyko – niesprawiedliwości. W starym eseju z 1897 r. Durkheim stwierdza: „(…) bogactwo, wraz z władzą, jaką daje, daje nam złudzenie, że jesteśmy wyłącznie odpowiedzialni za siebie. Zmniejszając opór, jaki stawiają nam rzeczy, skłania to nas do myślenia, że można je zdobywać w nieskończoność. Im mniej czujemy się ograniczeni, tym bardziej nieznośne wydają się nam wszelkie ograniczenia”, a dalej, w odniesieniu do żądz, zauważa: „(…) wydaje się, że ich ograniczanie jest rodzajem świętokradztwa”.

Silvano Petrosino

Tłum. Marzena Zielonka

Jest to fragment książki: C.M. Martini, S. Petrosino, Sul corpo, Mediolan 2023.

Publikacja poświęcona jest ludzkiej cielesności w kontekście kulturowym i społecznym, relacji z własnym ciałem i seksualnością. Dotyka kwestii płodności i rodzicielstwa, kobiecości i męskości, problematyki odczuwania własnego ciała w kontekście „mieć ciało” i „być ciałem”.  Nie mniej istotny jest horyzont eschatologiczny ludzkiego ciała, jego sens przekraczający wymiar doczesności, nie ograniczony jedynie do ziemskiej egzystencji. Są to zagadnienia poruszane w teologii ciała Karola Wojtyły, np. w Mężczyzną i niewiastą stworzył ich.

Opublikowano 05.06.2024

ZOBACZ RÓWNIEŻ

10 lipca rozpoczyna się III Letni Przegląd Filmowy Pod Wspólnym Niebem, który tym razem skupia się na produkcjach z Ukrainy, Białorusi, Gruzji, Indii i Wietnamu. Do końca miesiąca trwa także rekrutacja dla uczniów do programu stypendialnego m.st. Warszawy im. Jana Pawła II.
Rejestracja wykładu
Zachęcamy do obejrzenia rejestracji wykładu „Współczesne nieszczęścia demokracji” na kanale YouTube Centrum Myśli Jana Pawła II.
czego wynika przebodźcowanie? Jaką rolę odgrywa zmęczenie w naszych relacjach?Jak wyjść z kołowrotka codzienności? Na czym polega terapia ericksonowska? I gdzie w tym wszystkim jest nadzieja?
„Obserwatorium idei: inspiracje” to projekt zainicjowany w 2023 roku, w ramach którego organizujemy spotkania z najwybitniejszymi intelektualistami i naukowcami z Polski i zagranicy.

Klikając „Zgadzam się” udzielasz zgody na przetwarzanie Twoich danych osobowych dotyczących Twojej aktywności na naszej witrynie w celach analitycznych, zapewnienia prawidłowego działania funkcjonalności z serwisów społecznościowych oraz serwerów treści. Szczegółowy opis celów i zakresu przetwarzanych danych znajdziesz tutaj.