PIELGRZYM ABSOLUTU – CZYLI KTO?
Urszula Murawska
Giovanni Reale tym tytułem określa Karola Wojtyłę, człowieka, który potrafił za pomocą obrazów przedstawić to, co filozof i teolog mogą zaprezentować tylko przy pomocy pojęć. Często są one abstrakcyjne i zbyt trudne dla osoby nieznającej specyficznego języka naukowego. Karol Wojtyła, chcąc wypełnić słowa z Ewangelii: „Poznacie prawdę a prawda was wyzwoli”, kroczył do prawdy trzema ścieżkami: drogą sztuki, filozofii i teologii.
Sztuka
Wielu współczesnych stwierdzi, że niemożliwe jest tworzenie dzieł poetyckich w oparciu o filozoficzne pojęcia. Karol Wojtyła uznał rzecz przeciwną, doszedł nawet w tych działaniach do perfekcji. Jego poezja, utwory dramatyczne, są przesiąknięte treściami teologiczno-filozoficznymi, w które wierzył i którymi żył. Autor książki kieruje naszą uwagę ku „Medytacji nad Księgą Rodzaju” będącą fragmentem „Tryptyku Rzymskiego”. Poemat ten jest widzeniem poetyckim zainspirowanym malarską wizją Michała Anioła znaną z Kaplicy Sykstyńskiej. G. Reale podnosi ją do trzeciej potęgi: widzeniem pierwszym jest dzieło Michała Anioła, drugim medytacja zawarta w Tryptyku dotycząca malarskiej wizji, trzecim i tym najważniejszym, staje się widzenie absolutne. Ta trzecia potęga, niejako suma dwóch pozostałych, kieruje myślenie odbiorcy ku Bogu – pozwalając mu przekroczyć tym samym możliwości ludzkiego rozumu.
Filozofia
Przenikające się elementy trudno oddzielić. Jako przykład myślenia filozoficznego G. Reale proponuje analizę słowa „zdziwienie”. Zdziwienie jest fundamentem stawiania pytań i szukania głębi, a w dalszej kolejności zmusza do szukania odpowiedzi i rozwiązań. Jest to zaczyn filozoficznej refleksji. Wojtyła przedmiotem tego zdziwienia czyni człowieka. Najważniejsze dzieło filozoficzne Wojtyły, „Osoba i czyn”, jasno uzasadnia tą tezę „Może to po prostu tylko człowiek oczekuje wciąż nowej wnikliwej analizy, a nade wszystko coraz to nowszej syntezy, która nie jest łatwa. Odkrywca tylu tajników przyrody, sam musi być nieustannie wciąż odkrywany na nowo”. Do tego zdumienia nad człowiekiem odwołuje się także w późniejszym okresie swojego życia, już jako Jan Paweł II. Autor „Pielgrzyma Absolutu” ponownie kieruje myśl ku „Tryptykowi Rzymskiemu”, tym razem zwracając uwagę na fragment pt. „Strumień”.
„Potok się nie zdumiewa gdy spada w dół
i lasy milcząco zstępują w rytmie potoku
– lecz zdumiewa się człowiek!”
Mamy tu zachętę do podjęcia głębszej refleksji nad „zdumieniem”. U papieża bowiem z tym zdumieniem spotykamy się nie poprzez konfrontację ze zjawiskami naturalnymi, ale właśnie z człowiekiem. Tym zdumieniem staje się Adam – symboliczny obraz człowieka jako osoby, wielokrotny bohater refleksji poetyckiej.
Wiara
Droga wiary jest najpełniejsza. Bóg stworzył człowieka na swój obraz i podobieństwo, jest więc człowiek ukoronowaniem całego stworzenia. Nadaje imiona bytom różnym od siebie, ma rozum i wolną wolę. Owego podobieństwa człowiek może szukać nie tylko w rozumie, ale przede wszystkim w wymiarze miłości i wspólnoty z innymi ludźmi, na wzór Trójcy Świętej. Żadne inne stworzenie nie jest zdolne do czynów miłości. Niech przytoczony za G. Reale fragment „Pieśni o Bogu ukrytym” będzie świadectwem, potwierdzającym tę tezę:
„Miłość mi wszystko wyjaśniła
Miłość mi wszystko rozwiązała –
dlatego uwielbiam tę Miłość,
gdziekolwiek by przebywała”.
Wędrując po tej ziemi, Karol Wojtyła zmierzał do określonego celu. Jego słowom, we wczesnym okresie życia, jak i u jego schyłku, przyświecała tylko jedna myśl. Pokazać Boga jako Ojca pełnego miłości i miłosierdzia. Zatrzymał się nad koncepcją osoby, by w ten sposób uwydatnić wielkość człowieka stworzonego na wzór Boga.
Ecce Homo, obraz brata Alberta Chmielowskiego przywołany w dramacie „Brat naszego Boga” wymyka się z przyjętych ram i nie odzwierciedla zamysłu malarza. Podobnie jest z utworami Wojtyły. Są bliskie, a jednak jeszcze tak bardzo dalekie od prawdy o Bogu. Bóg jest bowiem Prawdą, którą trudno przekazać. Trzeba ją odkryć samemu w sercu. Warto sięgnąć po lekturę „Pielgrzym Absolutu”, by zadumać się nad jednością myśli Karola Wojtyły – Jana Pawła II i zrozumieć to jego konsekwentne dążenie do prawdy.
