Centrum Myśli Jana Pawła II jako warszawska instytucja kultury zainicjowało w 2022 r. wieloletni projekt badawczo-wdrożeniowy „Miasto dialogu” realizowany początkowo we współpracy z Fundacją Konrada Adenauera. Podjęto w nim refleksję nad wartością i jakością życia człowieka w mieście. Hasłem przewodnim projektu była zaproponowana przez Jana Pawła II idea „miasto na miarę człowieka”, która zakłada podporządkowanie struktur i działań miasta oczekiwaniom jego mieszkańców. Oznacza ona potrzebę tworzenia takiej przestrzeni, w której każdy będzie czuł się gospodarzem współodpowiedzialnym za miasto, a nie jego anonimową częścią. Skąd pomysł na takie działanie?
Warszawa to jedna z wielkich europejskich stolic, miasto różnorodne, w którym współżyją obok siebie ludzie reprezentujący różne style życia, religie, systemy wartości. Istnieją jednak kwestie fundamentalne, pewne uniwersalne wartości, bez których wspólnota miejska nie może funkcjonować. Jedną z takich naczelnych wartości jest solidarność, która zobowiązuje nas do niesienia pomocy tym, którzy w danym momencie nie są w stanie poradzić sobie z trudnościami. Stosunek do najsłabszych członków społeczności jest swoistym testem dla całej wspólnoty. To, jakie miejsce w naszej świadomości i praktyce życia zajmują osoby ubogie – migranci, bezdomni – stanowi o jakości naszego wspólnego życia.
Cele
Idea „miasta na miarę człowieka”, która ma swoje źródło w personalizmie Karola Wojtyły, wyznacza jednoznacznie priorytet dla wszelkich działań podejmowanych przez władze samorządowe. Miasto winno być zorganizowane dla człowieka i jego potrzeb, a nie odwrotnie. Powinno być przyjazne i dostępne dla wszystkich mieszkańców, w tym dla osób starszych, mniej mobilnych, uboższych, uchodźców. Personalizm, kładący nacisk na to, iż człowiek powinien być zawsze podmiotowo traktowany, skłania nas do tego, aby w działaniach miejskich uwzględniać „miarę najsłabszego mieszkańca” – zarówno gdy chodzi o infrastrukturę i komunikację, jak i dostęp do podstawowych usług publicznych. Bez troski o słabszych, wykluczonych, uboższych nie dokona się sprawiedliwy rozwój miasta. Wspólnota, która nie będzie dbała o swoich najsłabszych członków, nie ma szans na prawidłowy rozwój.
Celem projektu badawczego realizowanego w ramach „Miasta dialogu” było zbadanie postaw solidarności mieszkańców Warszawy z osobami ubogimi i wykluczonymi, w tym z uchodźcami wojennymi z Ukrainy. Badanie miało pokazać, jaka jest relacja między poziomem podmiotowości mieszkańców Warszawy, a skalą solidarności okazywanej osobom ubogim oraz uchodźcom.
Seminaria i debaty
W ramach projektu przez dwa lata odbywały się seminaria i debaty, które miały odpowiedzieć na pytanie, czy silna podmiotowość mieszkańców Warszawy ma wpływ na postawy solidarności wobec osób ubogich i wykluczonych, a w szczególności wobec uchodźców wojennych. W związku z tym ważne było znalezienie odpowiedzi na pytanie, czym jest podmiotowość mieszkańca Warszawy i co ją buduje. Czy posiadamy jako społeczeństwo wzory społecznej solidarności? Czy świadomość własnej podmiotowości ma przełożenie na zaangażowanie i aktywność warszawiaków w różnych sferach życia ich samych i miasta?
Publikacje
W 2023 r. ukazały się dwie publikacja „Więzi społeczne w metropolii warszawskiej. Case study budowania podmiotowości mieszkańców miasta” oraz „Podmiotowość i postawy solidarnościowe mieszkanek i mieszkańców Warszawy”.
W kolejnym etapie badań w porozumieniu z Biurem Strategii i Analiz Urzędu m.st. Warszawy opracowana została koncepcja badania jakościowego dotyczącego podmiotowości i postaw solidarności mieszkanek i mieszkańców Warszawy. Powstał też raport: „Badanie solidarności i wolontariatu wśród mieszkańców Warszawy”.
Niniejsza, trzecia publikacja zamyka część badawczą projektu. Ukazano w niej, jak w mieście angażują się mieszkańcy, czy są grupy wykluczone, które dzielnice są najbardziej nastawione na aktywność. Dzięki badaniom ilościowym oraz jakościowym – zogniskowanym wywiadom grupowym, pokazujemy obraz społeczności Warszawy i jej podejścia do angażowania się w różnego rodzaju działalność społeczną.
Rekomendacje
W 2025 r. zamierzamy wspólnie z instytucjami miejskimi, a także wszystkimi zainteresowanymi podmiotami przejść do etapu wypracowywania rekomendacji, które wpłyną na budowanie trwałego zaangażowania społecznego mieszkańców Warszawy.
