List

Pierwsza pielgrzymka Jana Pawia II do ojczyzny była impulsem do przebudzenia, które już po roku zaowocowało powstaniem wielkiego ruchu „Solidarność”, a po dziesięciu latach – i dwóch następnych pielgrzymkach Ojca Świętego – odzyskaniem wolności i demokratycznymi przemianami.

Głównym elementem dekoracji placu podczas mszy świętej, w czerwcu 1979 roku, był drewniany krzyż ze stułą, stojący na rozległej, białej platformie ołtarzowej. Sylwetka papieża, wygłaszającego na tle krzyża słowa: „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi! Tej ziemi! Amen” – to obraz, który do dziś trwa w pamięci wielu tysięcy osób obecnych tamtego dnia na placu Zwycięstwa.

Znak krzyża jest związany z tym miejscem także późniejszymi wydarzeniami. W 1981 roku odbyła się tu msza pogrzebowa Prymasa Stefana Wyszyńskiego, która przekształciła się w wielką patriotyczno-religijną manifestację. W miejscu, gdzie stał papieski krzyż i katafalk z ciałem Prymasa, po wprowadzeniu stanu wojennego ludzie ułożyli krzyż z kwiatów, który odradzał się wciąż na nowo, mimo prób zlikwidowania go przez milicję i SB. Mimo milicyjnych prześladowań i wszelkich innych szykan, krzyż na placu Zwycięstwa przetrwał lata stanu wojennego, stając się jednym z symboli oporu społecznego wobec komunistycznej dyktatury, a także wyrazem wiary w odrodzenie polskiej wolności. Symbol krzyża powrócił na to miejsce w ostatnich dniach życia Jana Pawła II, na przełomie marca i kwietnia 2005 roku. Najpierw pojawił się ułożony spontanicznie przez ludzi krzyż z kwiatów i zniczy. Potem podczas mszy świętej odprawionej po jego śmierci, na placu znów stanął krzyż, podobny do tego, pod którym Ojciec Święty modlił się ćwierć wieku wcześniej. Odtąd co roku, w rocznicę śmierci, pojawia się ponownie. Nie można też zapomnieć, że krzyż – mały, drewniany, spontanicznie umocowany obok pamiątkowej płyty na placu przez nieznane osoby – obecny jest tam codziennie.

Teraz, po rozstrzygnięciu konkursu architektonicznego, na placu stanie wysoki na prawie 10 metrów granitowy krzyż o prostej i ponadczasowej formie. Ten krzyż ma być warszawskim znakiem pamięci, wdzięczności i wierności, wzniesionym w sercu stolicy.

Hanna Gronkiewicz-Waltz

Prezydent m.st. Warszawy